Fikrî Mülkiyet Davalarında Taraf Teşkili ve Haksız Rekabetin Sınırları: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin E. 2011/714 Sayılı Kararının Usul ve Esas Analizi

11. Hukuk Dairesi 2011/714 E. , 2012/11936 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ :Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasında görülen davada Ankara 2. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nce verilen 21.10.2010 tarih ve 2007/25-2010/225 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davalılar vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi … tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Davacı vekili, müvekkili şirketler ile davalı şirketlerin hisselerinin aynı ortaklara ait iken 2006 yılı içerisinde bir takım uyuşmazlıklar çıktığını, bunun üzerine davacı … davalı şirketlerin ortaklık yapılarının değiştiğini, müvekkili şirketlerde de yetkili olan ve sonradan sadece davalı şirketlerde ortaklık ve yetkisi devam eden İlhan Adiloğlu’nun müvekkili Eser İnşaat ve Ticaret A.Ş. adına TPE nezdinde tescilli bulunan ESER İNŞAAT VE TİCARET A.Ş.+ŞEKİL ibareli markayı, hakim ortağı olduğu davalı ETS ESER TİCARET VE SANAYİİ A.Ş.’ye 200,00. TL bedelle devir ettiğini, bunun iptali için Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nde dava açtıklarını, şirketlerin ortaklarının ayrışması ve işletmelerini farklı yerlerde sürdürmeye başlamalarına rağmen davalıların müvekkiline ait anılan markayı kullanmayı sürdürdüklerini, müvekkili Eser Grup şirketleri için ortak kullanılan www.eser.com ibareli alan adını kendi adlarına tescil ettirdiklerini, müvekkili şirketlerin e-maillerine erişimini engellediklerini, müvekkilinin logosunu ve markasını haksız olarak kullandıklarını, müvekkili şirketlere ait olup hâlen kullanılan işletme ve tanıtımlara ilişkin resimleri, projeleri ve referansları kendilerine aitmiş gibi anılan web sayfasına koyduklarını, bu nedenle müvekkilinin kendisine ulaşmak isteyen müşterileri ile temas kuramadığını, davalıların da hiçbir hakları bulunmamasına karşın müvekkillerinin ticarî itibar ve güveninden yarar sağladığını, bu şekilde müvekkillerinin marka ve ticaret unvanına tecavüzde bulundukları gibi haksız rekabet de yarattıklarını ileri sürerek davalıların marka hakkına tecavüz, haksız rekabet ve ticaret unvanına tecavüz yaratan haksız eylemlerinin tesbitine, tecavüzlerinin önlenmesine ve durdurulmasına, tecavüzlerinin ref’ine, marka hakkına ve ticaret ünvanına tecavüz nedeniyle 10.000 TL maddi tazminatın, haksız rekebet nedeniyle 10.000 TL maddi tazminatın ve davalının markaya ve ticaret ünvanına tecavüz ve haksız rekabeti nedeniyle 50.000 TL manevi tazminatın davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline, hükmün ilanına karar verilmesini talep ve dava etmiş, yargılama sırasında tazminat taleplerini ıslah ederek müvekkili Evren Mühendislik Mimarlık Müşavirlik İnşaat ve Ticaret Limited Şirketi için 73.416,00 TL, Eser İnşaat ve Ticaret Anonim Şirketi için 15.000,00 TL maddi ile müvekkili Evren Mühendislik Mimarlık Müşavirlik İnşaat ve Ticaret Limited Şirketi için 30.000,00 TL, Eser İnşaat ve Ticaret Anonim Şirketi için de 20.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren avans oranları üzerinden işleyecek temerrüt faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline ve hükmün ilanına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalılar vekili, haksız rekabet yönünden davanın tefrik edilerek Asliye Ticaret Mahkemesi’ne gönderilmesi gerektiğini, marka devri ile ilgili işlemin hukuka uygun bulunduğunu, www.eser.com ibareli alan adının müvekkili şirket ortaklarından İlhan Adiloğlu’nun oğlu olan …’na ait olduğunu, anılan web sayfalarında davacı … unvanları ve markalarının kullanılmadığını, kullanılan proje ve referansların oluşumuna müvekkili şirketlerin ortağı olan İlhan Adiloğlu’nun da katılmış olması sebebiyle yapım işleri uygulama yönetmeliği hükümleri uyarınca anılan web sayfasında bunlara yer verilmesinin hukuka uygun bulunduğunu, davacı iddialarının haksız olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, iddia, savunma ve benimsenen bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, davalıların eylemlerinin davacının marka hakkına ve ticaret unvanına tecavüz oluşturmadığı, davacıların tanıtımlarının anılan web sayfasından çıkarılması, iletişim bilgilerinin ortadan kaldırılması, ayrıca davacılara ait işletme ve projelerle diğer tanıtım materyallerine davalılara aitmiş gibi yer verilmesi eylemlerinin haksız rekabet yarattığı zira basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğü bulunan davalıların şirketlerin ortak yapılarının değişmesinden sonra belirtilen eylemlere tevessül etmeleri iktisadi rekabetin iyi niyetli olmayan davranışlarla kötüye kullanılması niteliğinde olduğu, gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile, davalı şirketlerin, davacı … Anonim Şirketi’ne ait www.eser.com ibareli alan adlı web sitesinin, davacılara ait kullanımına yönelik irtibatlara ilişkin açıklamalar dahil, içeriğini değiştirmesi, davacılar tarafından ulaşılmasının engellenmesi, kendi şirketlerinin tanıtımına yer vermesi, bu sırada davalılara ait iş bitirme belgeleri, projeler, iş yeri resimleri ile diğer tanıtım materyalleri ve referansları kendilerine aitmiş gibi göstermeleri eylemlerinin haksız rekabet yarattığının tespitine, bu şekilde meydana getirilen tecavüzün durdurulması ve önlenmesine, davacıya ait tüm materyal ve bilgilerinin anılan web sitesi ile tüm ortamlardan silinmesine, Evren Mühendislik Mimarlık Müşavirlik İnşaat ve Ticaret Limited Şirketi için 73.416,00 TL, Eser İnşaat ve Ticaret Anonim Şirketi için 15.000,00 TL maddi ve Evren Mühendislik Mimarlık Müşavirlik İnşaat ve Ticaret Limited Şirketi için 30.000,00 TL, Eser İnşaat ve Ticaret Anonim Şirketi için 15.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren avans oranları üzerinden işleyecek temerrüt faiziyle birlikte müştereken ve müteselsilen davalılardan tahsiline karar verilmiştir.
Karar, davalılar vekilince temyiz edilmiştir.
Dava, marka hakkına tecavüz ve haksız rekabete dayalı maddi ve manevi tazminat talebi ile davalının marka hakkına tecavüz teşkil eden ve haksız rekebet oluşturan eylemlerinin durdurulması ve önlenmesi istemine ilişkindir. Davada,davalı tarafça haksız rekabete konu www.eser.com ibareli alan adlı web sitesinin, dava dışı … tarafından satın alındığı, davalı tarafından da anılan web sitesinin ,dava dışı …’nun izni ile kullanıldığı savunulmuş, davacı taraf ise … tarafından satın alınan web sitesinin devir ücretinin, davacı …Ş. tarafından ödendiği, dolayısıyla anılan web sitesinin davacı …Ş.’ye ait olduğu iddia edilmiş olup mahkemece … tarafından satın alınan web sitesinin devir ücretinin, davacı …Ş. tarafından ödendiği, bu nedenle anılan web sitesinin davacı …Ş.’ye ait olduğu gerekçesiyle yazılı şekilde karar verilmişse de, davada taraf olmayan …’nun yokluğunda, haksız rekabete konu web sitesinin onun tarafından devir alınmış olmasına rağmen, anılan Web sitesinin devir bedelinin davacı …Ş. tarafından ödendiği bu nedenle anılan web sitesinin davacı …Ş.’ye ait olduğunun kabulü ile karar verilmesi dava dışı olan …’nun hukukunun etkileyeceğinden, mahkemece öncelikle haksız rekabete konu web sitesini devir alan … aleyhine dava açılması sağlanarak, davaların birleştirlmesi suretiyle sonuca gidilmesi gerekirken, anılan kişinin yokluğunda, aleyhine hüküm kurulması doğru görülmemiş kararın bu nedenle davalılar yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.
Ayrıca, yargılma sırasında, davacı …Ş. bakımından marka hakkına tecavüz nedeniyle maddi ve manevi tazminat talebinde bulunulmuş, mahkemece davalı tarafından kullanılan markanın davalı adına tescilli olması nedeniyle markaya tecavüz bulunmadığı kabul edilmesine rağmen mahkemece davacı tarafça hem markaya tecavüz hem de haksız rekabet nedeniyle talep edilen maddi ve manevi tazminatın hepsine hükmedilmesi doğru görülmemiş kararın bu nedenle de davalılar yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.
2-Bozma sebep ve şekline göre davalılar vekilinin sair temyiz itirazlarının incelenmesine gerek görülmemiştir.
SONUÇ: Yukarıda 1 nolu bentte açıklanan nedenlerle davalılar vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın davalılar yararına BOZULMASINA, 2 nolu bentte açıklanan nedenlerle, davalılar vekilinin bozma neden ve şekline göre sair temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz eden davalılara iadesine, 04.07.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Özet

Bu makale, şirket ortaklıklarının sona ermesi sonrasında ortaya çıkan ticari değerler (marka, alan adı, referanslar) kullanımından kaynaklanan marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet uyuşmazlıklarını konu alan Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 04.07.2012 tarihli, E. 2011/714, K. 2012/11936 sayılı kararını derinlemesine analiz etmektedir. Çalışmanın temel odağı, Yargıtay’ın uyuşmazlığın esasına geçmeden önce, kararın usul hukuku bakımından içerdiği iki kritik eksiklik yönündeki tespitidir. Birincisi, davanın konusu alan adının dava dışı üçüncü bir kişinin hukuki alanını etkilemesi nedeniyle usulüne uygun taraf teşkili sağlanamamış olmasıdır. İkincisi, Mahkemenin gerekçesinde marka tecavüzü olmadığını kabul etmesine rağmen, hükümde bu tecavüze dayalı tazminata da hükmetmesi nedeniyle ortaya çıkan gerekçe-hüküm çelişkisidir. Bu karar, Fikrî Mülkiyet Hukuku davalarında dahi adil yargılanma hakkının teminatı olan usul kurallarına ve hukuki belirlilik ilkesine ne denli önem verildiğini göstermekte, ayrıca haksız rekabet eylemlerinin kapsamını ve tazminatın hukuki sebebe bağlılığı prensibini pekiştirmektedir. Bu yaklaşım, doktrindeki hakim görüşlerle tam bir uyum sergilemektedir.

Giriş

Ticaret hayatındaki şirket birleşmeleri, devirler ve özellikle ortaklık ayrışmaları, beraberinde sıklıkla fikrî mülkiyet ve rekabet hukukundan doğan karmaşık ihtilafları getirmektedir. Bu ihtilafların en tipik örneklerinden biri, ayrılan tarafların eski ortaklığın yarattığı ticari itibar, referans portföyü ve internet çağının vazgeçilmezi olan alan adları üzerindeki hak iddialarıdır.

Çalışmamızın konusunu, tam da bu minvalde ortaya çıkan ve https://karararama.yargitay.gov.tr/ Yargıtay‘ın usul ile maddi hukuku kesiştiren kritik bir bozma kararı teşkil etmektedir. Analiz edilecek temel kararın künyesi şöyledir: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Esas No: 2011/714, Karar No: 2012/11936, Karar Tarihi: 04.07.2012. Karar, bir inşaat şirketinin, eski ortaklık yapısındaki anlaşmazlıklar sonrası ayrılan diğer bir şirket aleyhine, marka ve ticaret unvanına tecavüz ile haksız rekabet iddiasıyla açtığı tespit, önleme, ref ve tazminat davasına ilişkindir.

Makalenin temel amacı, bu emsal karar ışığında, Yargıtay’ın hem Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında hem de Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabete dair hükümleri çerçevesinde uyuşmazlıkları hangi hukuki temellerle ele aldığını, özellikle de usul hukuku bağlamında taraf teşkili zorunluluğunu nasıl yorumladığını derinlemesine incelemek ve bu görüşün doktrindeki yeri ile istikrarlı içtihatlarla olan paralelliğini ortaya koymaktır.

İnceleme Konusu Yargıtay Kararının Analizi

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, yerel mahkemenin kararını, uyuşmazlığın esasına yönelik temel bir incelemeden ziyade, iki farklı ve esaslı hukuki temele dayanarak bozmuştur. Bu durum, Fikrî Mülkiyet Hukuku davalarında dahi usul kurallarının, maddi gerçeğin tespitinden ve hakkaniyetli bir karardan önce geldiğini göstermesi açısından büyük önem taşır.

Yargıtay’ın Gerekçeleri ve Dayandığı Hukuki Temeller

Usul Hukuku Temeli: Taraf Teşkili (Husumet) Zorunluluğu

Yargıtay’ın birinci ve en kritik bozma sebebi, davaya konu haksız rekabet eyleminin merkezindeki alan adının mülkiyetine ilişkindir. Davalı taraf, alan adının dava dışı bir üçüncü kişi (eski ortağın oğlu) tarafından devralındığını savunmuş, Mahkeme ise devir bedelinin davacı şirket tarafından ödendiği kabulüyle alan adının davacıya ait olduğu yönünde tespitte bulunmuştur.

Yargıtay, bu noktada Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)‘nun usul ilkelerine atıf yapmıştır. Zira kararın hükmü, dava dışı bir kişinin malvarlığı hakkını (alan adı üzerindeki mülkiyetini) doğrudan etkileyecektir. Yargıtay’a göre, bu durum, o kişinin hukuki dinlenilme hakkının (HMK m. 27) ihlali sonucunu doğurur.

Kilit Cümle: Yargıtay, “…dava dışı olan …’nun hukukunun etkileyeceğinden, mahkemece öncelikle haksız rekabete konu web sitesini devir alan … aleyhine dava açılması sağlanarak, davaların birleştirlmesi suretiyle sonuca gidilmesi gerekirken, anılan kişinin yokluğunda, aleyhine hüküm kurulması doğru görülmemiş kararın bu nedenle davalılar yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.” ifadeleriyle, usul ekonomisine uygun olarak taraf teşkili eksikliğinin giderilmesi zorunluluğunu ortaya koymuştur (Yargıtay 11. HD, E. 2011/714, K. 2012/11936).

Maddi Hukuk Temeli: Gerekçe-Hüküm Çelişkisi

İkinci bozma gerekçesi, yerel mahkeme kararının gerekçesi ile hüküm fıkrası arasındaki çelişkidir. Mahkeme gerekçede, davalı şirket adına tescilli olması nedeniyle markaya tecavüz bulunmadığını kabul etmiştir. Ancak hüküm fıkrasında, davacının marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet nedeniyle talep ettiği tüm maddi ve manevi tazminat kalemlerine hükmedilmiştir.

Kilit Cümle: Yargıtay, “…markaya tecavüz bulunmadığı kabul edilmesine rağmen mahkemece davacı tarafça hem markaya tecavüz hem de haksız rekabet nedeniyle talep edilen maddi ve manevi tazminatın hepsine hükmedilmesi doğru görülmemiş kararın bu nedenle de davalılar yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.” tespitiyle, hukuki belirlilik ilkesi ve tazminatın hukuki sebebe bağlılığı prensibine vurgu yapmıştır. Bir eylem hukuka aykırı kabul edilmedikçe, o eylemden kaynaklanan bir zararın tazmini mümkün değildir.

Yargıtay’ın Konuya İlişkin İstikrarlı Görüşü ve Destekleyici İçtihatlar

İncelemeye konu olan karar, Yargıtay’ın münferit bir görüşü olmayıp, Daire’nin hem haksız rekabetin kapsamı hem de usul hukukuna ilişkin titiz yaklaşımının istikrarlı bir parçasıdır.

Haksız Rekabet ve Dürüstlük Kuralı İlkesi

Yargıtay, ortaklık ayrışmalarından doğan uyuşmazlıklarda, eski ortaklığa ait referans, proje ve iş bitirme belgelerinin, yeni ticari oluşum tarafından kendisine aitmiş gibi gösterilmesini sürekli olarak dürüstlük kuralına aykırı haksız rekabet eylemi olarak nitelendirmektedir.

• Destekleyici İçtihatlar: Bir başka kararda, eski ortağın şirketten ayrıldıktan sonra şirkete ait bilgi ve belgeleri kullanmasının, basiretli tacir olma yükümlülüğüne aykırı olup haksız rekabet teşkil edeceği belirtilmiştir (Yargıtay 11. HD, E. 2013/19326, K. 2015/8133). Ayrıca, alan adlarının korunmasının sadece marka tesciline bağlı olmadığını, haksız rekabet hükümleri kapsamında da korunabileceği Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla teyit edilmiştir (Yargıtay HGK, E. 2008/11-739, K. 2008/739).

Usul Hukuku ve Taraf Teşkili İstikrarı

Kararın dayandığı temel usul kaidesi olan, davanın üçüncü kişinin hukukunu etkileyecek şekilde görülmesinin mümkün olmaması ilkesi, Yargıtay’ın sarsılmaz bir prensibidir. Alan adının devri gibi mülkiyete ilişkin konularda, eğer tescil dava dışı bir kişi adına yapılmışsa, Mahkemenin o kişinin yokluğunda alan adının gerçekte davacıya ait olduğu yönündeki kabulü daima usul hatası sayılmıştır.

• Destekleyici İçtihatlar: Benzer bir kararda, alan adının bir başkası adına tescilli olması durumunda, hak sahibinin hukuku etkilenen üçüncü kişi olduğu ve onun davaya dahil edilmesi gerektiği yönündeki taraf teşkili/husumet görüşü desteklenmiştir (Yargıtay 11. HD, E. 2018/3429, K. 2019/6078). Bu yaklaşım, yargılamanın temel ilkelerinden olan savunma hakkının ihlal edilemezliği ilkesinin katı bir uygulamasıdır.

Uygulamadan Örnekler ve Hukuki Niteleme Sorunları

Çekişme Konusu Somut Örnekler

Haksız rekabetin tespiti, somut olay bazında değerlendirme gerektiren bir alandır. Yargıtay’ın yaklaşımını somutlaştıran en çarpıcı örnek, referans/proje listesi kullanımıdır. Bir inşaat şirketi ortaklıktan ayrıldıktan sonra, eski şirketle birlikte tamamladığı projeleri, kendi web sitesine, eski şirketin adını anmadan veya sanki tek başına yapmış gibi koyması hukuka aykırıdır. Yargıtay’a göre bu durum, potansiyel müşteriler nezdinde yanıltıcı bir izlenim yaratarak eski şirketin ticari itibar ve güveninden haksız yere faydalanma amacı taşır.

Karşılaştırmalı Analiz: Hukuka Aykırılık Kriterleri

Yargıtay’ın içtihatları, bir eylemin hukuka aykırı sayılmasında belirgin kriterler kullanır:

Bilimsel Görüşler (Doktrin)

Yargıtay’ın bu karardaki görüşü, fikri mülkiyet ve haksız rekabet hukukunun temel prensipleriyle büyük ölçüde paraleldir. Prof. Dr. Fikret Eren’in de vurguladığı üzere, haksız rekabet, dürüstlük kuralına aykırı her türlü ticari eylemi kapsayan geniş bir kavramdır ve eski ortakların, şirkete ait bilgi ve referansları haksız yere kullanması bu kuralı ihlal eder.

Usul hukuku açısından, Prof. Dr. Baki Kuru gibi önde gelen usul hukukçularının eserlerinde belirtildiği gibi, bir davanın sonucunun dava dışı üçüncü bir kişinin hukukunu doğrudan etkilemesi durumunda, o kişinin davaya dahil edilmesi mutlak bir zorunluluktur. Yargıtay’ın dava dışı kişinin hukuku etkilenmesi nedeniyle bozma kararı, usul hukukunun bu temel ilkesine sıkı sıkıya bağlılığını gösterir.

Uluslararası Hukuk ve Karşılaştırmalı Bakış

Türk Yargıtay’ının bu kararda sergilediği tutum, uluslararası fikrî mülkiyet ve usul hukuku standartlarıyla yüksek derecede uyumludur.

Fikrî Mülkiyet Hukuku ve AİHM

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sınai Mülkiyet Kanunu https://etkinpatent.com/sinai-mulkiyet-kanunu/ kapsamında korunan haklar dahil olmak üzere, fikrî mülkiyet haklarını, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi (Mülkiyetin Korunması) kapsamında ele almaktadır. Yargıtay’ın, alan adı gibi bir ticari değerin mülkiyetine ilişkin bir tespiti, o değerin yasal sahibinin (dava dışı üçüncü kişi) davaya dahil edilmesi zorunluluğu ile ilişkilendirmesi, AİHM içtihatlarıyla da korunan, yargılama sürecinde mülkiyet hakkının adil bir şekilde ele alınması prensibiyle örtüşür.

Karşılaştırmalı Hukuk: Alman Hukuku (BGH)

Alman Federal Yüksek Mahkemesi (BGH) içtihatları, özellikle eski ortakların ayrılması sonrası rekabet eylemlerini düzenleyen Alman Haksız Rekabet Kanunu (UWG) çerçevesinde, Türk Hukuku’ndaki yaklaşıma paraleldir. BGH da, eski ortaklığa ait referansların yeni şirket tarafından yanıltıcı ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde kullanılmasını haksız rekabet olarak kabul etmektedir. Alman hukukunda da usul hukuku gereği, uyuşmazlığın tarafı olmayan ancak hukuku etkilenen kişinin varlığı, davanın doğru bir şekilde yönlendirilmesini gerektirir.

Sonuç

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin E. 2011/714 sayılı kararı, Fikrî Mülkiyet Hukuku alanındaki ihtilafların çözümünde, maddi hukuk kurallarının doğru uygulanmasının yanı sıra, Usul Hukuku kurallarına riayetin de ne kadar hayati olduğunu ortaya koyan bir mihenk taşıdır.

Bu karar, iki temel yargısal zorunluluğu kuvvetle vurgulamaktadır: Dava Dışı Üçüncü Kişinin Hukukunun Korunması ve Hukuki Belirlilik ile Gerekçe-Hüküm Uyumu. Taraf teşkilindeki usul eksikliği ve Mahkeme gerekçesi ile hükmü arasındaki çelişki, yüksek mahkemenin öncelikli olarak adil yargılanma ve hukuki kesinlik ilkelerine verdiği önemi göstermektedir.

Uygulayıcılar (avukatlar, hâkimler) için bu içtihatlar, Fikrî Mülkiyet Hukuku davalarında husumet ve taraf teşkili meselesine azami dikkat gösterme zorunluluğunu ve talep edilen tazminatın hukuki dayanağını gerekçelendirme titizliğini bir kez daha teyit etmektedir. Bir markanın devirle tescilli olması tecavüzü ortadan kaldırsa da, ticari itibarın zedelenmesi amaçlı eylemlerin haksız rekabet olarak nitelendirileceği, Yargıtay’ın istikrarlı görüşüdür.

Ek Bilgi: Ücret/Fiyatlandırma İlişkisi

Bu tür uyuşmazlıklarda ortaya çıkan hukuki süreçler ve marka tescil https://etkinpatent.com/marka-tescil/ine ilişkin işlemlerin maliyetlerini incelemek isteyenler, güncel ücretler https://etkinpatent.com/marka-tescil-ucreti/ hakkında bilgi edinebilirler.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Haksız rekabet davasının temel hukuki dayanağı nedir?

   Temel hukuki dayanağı, Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 54 ila 63. maddeleri olup, bir tacirin dürüstlük kuralına aykırı ticari eylemlerle ekonomik rekabeti kötüye kullanması halidir.

2. Marka hakkına tecavüz ile haksız rekabet arasındaki fark nedir?

   Marka hakkına tecavüz, Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile korunan tescilli bir hakkın (markanın) izinsiz kullanılmasıdır; haksız rekabet ise daha genel olup, tescilli bir hak olmasa bile dürüstlük kuralına aykırı her türlü ticari faaliyeti kapsar.

3. Yargıtay E. 2011/714 Kararındaki “Taraf Teşkili Eksikliği” ne anlama gelmektedir?

   Davanın sonucunun, davada yer almayan (dava dışı) bir üçüncü kişinin hak ve hukuki durumunu doğrudan etkilemesi durumunda, o kişinin davaya usulüne uygun dahil edilmemiş olmasıdır.

4. Alan adının mülkiyetine ilişkin bir davada, tescil sahibinin davaya dahil edilmesi neden zorunludur?

   Alan adını yasal olarak tescil eden kişinin mülkiyet hakkı bulunmaktadır; mahkemenin bu kişinin yokluğunda alan adının gerçekte bir başkasına ait olduğu yönünde bir tespitle hüküm kurması, o kişinin hukuki dinlenilme ve savunma hakkını ihlal eder.

5. Dava dışı kişinin hukuku nasıl korunur?

   Mahkeme, dava dışı kişinin hukuku etkilenecekse, bu kişinin davaya davacı sıfatıyla katılması veya aleyhine ayrı bir dava açılıp davaların birleştirilmesi yoluyla taraf teşkilini sağlamalıdır.

6. Eski ortaklar, şirketten ayrıldıktan sonra eski ortaklığın referanslarını kullanabilir mi?

   Eski ortağın referansları, kendi tek başına yaptığı işlermiş gibi göstermesi haksız rekabettir; ancak referansın ortaklık döneminde yapıldığını açıkça ve dürüstçe belirterek kullanması hukuka uygun sayılabilir.

7. Yargıtay, bir kararın gerekçesi ile hükmü arasındaki çelişkiyi neden bozma sebebi sayar?

   Gerekçe ile hüküm arasındaki çelişki, kararın hukuki belirlilik ilkesine aykırı olduğunu gösterir. Mahkeme bir ihlali (örn. marka tecavüzü) reddediyorsa, o ihlale dayalı tazminata hükmedemez.

8. Haksız rekabet eylemi ispatlanmadan tazminat talep edilebilir mi?

   Hayır. Tazminat (maddi veya manevi) talep edebilmek için öncelikle hukuka aykırı bir fiilin varlığı, bu fiilden doğan bir zarar ve fiil ile zarar arasında illiyet bağının ispatlanması gerekir.

9. Şirketlerin ortaklık yapısının değişmesi, eski marka üzerindeki hakları nasıl etkiler?

   Marka üzerindeki haklar, TÜRKPATENT nezdindeki tescile ve varsa devir sözleşmelerine göre belirlenir. Markanın resmi tescili kimin adınaysa, marka hakkı yasal olarak ona aittir.

10. Alan adı tescilinin ücretini bir şirket ödemişse, alan adı otomatik olarak o şirkete mi ait olur?

    Hayır. Alan adının hukuki sahipliği, yasal olarak kimin adına tescil edildiğiyle belirlenir, ücreti kimin ödediğiyle değil.

11. Haksız rekabet davalarında manevi tazminat şartları nelerdir?

    Manevi tazminat, haksız rekabet eylemi sonucunda tacirin ticari itibarının, mesleki şerefinin zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlal edilmesi durumunda talep edilebilir.

12. Basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğü haksız rekabetle nasıl ilişkilidir?

    Basiretli tacir, iş hayatında dürüst ve iyi niyetli davranmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırı olarak başkasının ticari itibarından haksız yararlanma eylemleri haksız rekabeti doğurur.

13. Marka tescilinin devri iptal edilmeden tecavüz iddiasında bulunulabilir mi?

    Eğer marka devredilmiş ve davalı adına tescil edilmişse, marka tecavüzü iddiasında bulunulamaz; devir işleminin kendisi için ayrı bir iptal davası açılması gerekir.

14. Islah yoluyla tazminat talebini artırmak mümkün müdür?

    Evet, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca, davacı yargılama sırasında bir kereye mahsus olmak üzere dava değerini ıslah yoluyla artırabilir.

15. Yargıtay E. 2011/714 Kararı, davanın esası hakkında bir hüküm içeriyor mu?

    Hayır, karar davanın esasına girilmeden, usul ve maddi hukuk yönünden Mahkeme kararındaki hatalar nedeniyle bozulmuştur.

16. Bir projenin, ortaklık döneminde yapıldığını belirterek kullanmak haksız rekabete yol açar mı?

    Hayır, bu durum genellikle haksız rekabet sayılmaz, zira dürüstlük kuralına uygun bir şekilde, bilginin kaynağı ve niteliği (ortak çalışma) belirtilmiş olur.

17. Alan adı ile marka arasındaki hukuki ilişki nasıldır?

    Alan adı bir tanıtım aracıdır, marka ise ayırt edici bir işarettir. Alan adının marka ile aynı veya benzer olması, marka tecavüzü veya haksız rekabet doğurabilir.

18. Yargıtay’ın usul eksikliği nedeniyle bozma kararı, davacı için ne anlama gelir?

    Davacının, dava dışı kişiyi davaya dahil etmesini veya aleyhine yeni bir dava açmasını gerektirir; bu durum, yargılamanın uzamasına neden olabilir.

19. Haksız rekabet davalarında haksız eylemin tespiti hangi tür kararlarla sağlanır?

    Haksız rekabetin tespiti, önlenmesi, haksız rekabetin sonuçlarının ortadan kaldırılması (ref’i) ve maddi/manevi tazminat kararlarıyla sağlanır (TTK m. 58).

20. Ticaret unvanına tecavüz için tescil şart mıdır?

    Evet, ticaret unvanı da tescil yoluyla korunur. Ancak unvana tecavüz olmasa bile, unvana benzer bir işaretle yanıltıcı eylem haksız rekabete yol açabilir.

21. Yargıtay kararlarındaki “sair temyiz itirazlarının incelenmesine gerek görülmemiştir” ifadesi ne anlama gelir?

    Esaslı bir bozma sebebiyle karar zaten ortadan kalktığı için, diğer itirazların incelenmesine şimdilik gerek kalmadığı anlamına gelir.

22. Haksız rekabet nedeniyle uğranılan maddi zarar nasıl hesaplanır?

    Maddi zarar, fiili zarar ve yoksun kalınan kâr üzerinden hesaplanır; genellikle bilirkişi marifetiyle hesaplama yapılır.

23. Avans faizi nedir ve ne zaman uygulanır?

    Avans faizi, tacirler arasındaki ticari işlerde uygulanan bir temerrüt faizi türüdür.

24. Haksız rekabete ilişkin uluslararası bir düzenleme var mıdır?

    Evet, Paris Sözleşmesi’nin 10. maddesi haksız rekabeti yasaklamış olup, üye ülkelerin mevzuatları buna uyum sağlamıştır.

25. Alman Hukuku’nda eski ortakların referans kullanımı nasıl değerlendirilir?

    Alman Hukuku’nda (UWG) da, eski ortağın referansları yanıltıcı veya dürüstlük kuralına aykırı bir şekilde kullanması haksız rekabet olarak kabul edilir.

26. Bir markanın tescilli olması, haksız rekabet davası açılmasına engel midir?

    Hayır. Bir eylem marka tecavüzü sayılmasa bile, aynı eylem dürüstlük kuralına aykırıysa haksız rekabet davasına konu olabilir.

27. Haksız rekabet davasında ispat yükü kime aittir?

    Haksız rekabet iddiasında bulunan davacıya aittir.

28. Yargıtay kararındaki bozma, yerel mahkemeyi nasıl bağlar?

    Yerel mahkemeyi bağlar ve mahkeme, bozma kararına uyarak belirtilen usul eksikliklerini gidermek ve hukuki çelişkileri düzeltmek zorundadır.

29. Alan adının korunması sadece marka tescili ile mi mümkündür?

    Hayır. Alan adı, marka tescili dışında, ticari işletmenin tanınmışlığı ve haksız rekabet hükümleri nedeniyle de korunabilir.

30. Yargıtay 11. HD’nin fikrî mülkiyet davalarındaki temel amacı nedir?

    Temel amacı, bir yandan fikrî hakları korumak, diğer yandan ise yargılamanın adil yargılanma hakkına uygun, usul ve esastan hatasız yürümesini sağlamaktır.

Bülent AYDIN
Marka Uzmanı
Etkin Patent Kurucusu ve Yöneticisi

NOT:

“Yorumlar, ilgili Yargıtay kararlarının öznel değerlendirmesidir. Her somut olay farklılık gösterebilir. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır, bağlayıcı hukuk görüşü teşkil etmez.”